DÎROKURD

…ÇIMA, DIVÊ YÊN ÊZDÎ BIBIN ÊZÎDÎ-SOFÎ, Û ÊZDÎTÎ BÊ T’UNEKIRIN Û JI HOLÊ R’ABE?!.. Ezîz ê Cewo  “R’astîyeke tal ji hezar derewên şêrîn şêrîntir e!” (Gotina pêşîyan) Helwest heman helwest e, tiştekî nû li holê nîne! Lê, dîsa jî… Piştî weşana nivîsa ‘Êzdaname’: Çîroka ’Xwedayekî sextekar’[1] a Hoşeng Broka min hinek nirxandin di gotara xwe ya “Helwesta bêsînor a asta absurdê û nedîtina r’astîyan”[2] da li ser wan helwest û nêr’înên wî biraderî kiribûn, ên ku di wê nivîsê da dabûn der. Û kekê Hoşeng li ser van nêr’înên min gotareke ji heyşt beşan bi sernivîsa Ezîzê Cewo û „Çîroka Xwedayekî Sextekar“[3] dinivîse û şûna ku dîtinên min bi zanistî binirxîne, şiroveyên xwe bîne, eger tiştek jî hebe, bi zanistî gotina xwe bibîje, li r’û erdê çi buxdan, şer’ û şilt’ax û t’ewanbarî hene û t’unene, davêje p’êsîra min û hewl dide, dîsa berê me bide “Êzdaname” û “Çîroka ’Xwedayekî sextekar’”, a ku, wek ku ew bi xwe dinivîse, ewî, “hem wek „şahidekî“ vê pirtûkê û Xwedayê wê...

Belgeyeke girîng der barê Cangîr Axa de Xerzî Xerzan Cangîr Axa, wekî ku tê zanîn, yek ji lehengên dîrokî yê kurdên êzdî yên Serhedê ye… Di şerê cîhanê yê yekemîn de, li gel peya û xweşmêrên kurdên êzdî, ewî li ber Îttîhadîyan li ber xwe da û bi hezara kurdên êzdî û bi wan ra ew çend jî ermenên sîvîl ji qirkirinê xelas kir, wan derbasî axa bin desthilata Rûsyayê kir. Bin fermana wî de, seda xortên kurdên êzdî hebûn û bi hev ra li hember Osmanî tê dikoşîyan. Artêşa Rûs jî, dixwest kurd li cem xwe bigire û di destpêka şer de, mezinahîyên kurd, bi taybetî Mîr Evdirezzaq Bedirxan, Ismaîl Axa yê Şikakî (Simko) û Şêx Ebdulselam Barzanî jî, di wê alozîyê de rêyên hevkarîyê li gel Rûsya digerîyan, da ku bikaribin hemû kurdan ji bindestîya Osmanî, nemaze ji zilma Îttîhadîyên faşîst û kûjer xelas bikin. Armanca tevan yek bû, Kurdistaneka azad û serbixwe… Lê ev yek, ne bi dilê Taşnakîyan bû û ji ber ku bi armanca mezinahîyên kurdan serwext bûn, û ev armanc, li ber daxwaza wan a si...

Komkujî û Berxwedana Dêrsimê  Faysal DAĞLI  "Dêrsim, ji bo hikûmeta komarê kînorekî ye. Ji bo aştiya welat divê ev kînor bê jêkirin. Vekirina dibistanan, çêkirina rêyan, avakirina fabrîqayan, mijûliyên sanayî, dabûna erd an jî cûreyên din yên medenîkirinê ji bo islahkirina Dêrsimê bê feyde ye û ji bilî xeyalekî vala tiştekî nîne.’‘ Hamdi Begê Mufetîşê Wezareta Navxweyî di sala 1926’an de derbarê Dêrsimê    de raporekî amadekiribû û ‘ji bo çareserkirina pirsgirêka Dêrsimê’ nêrinên xwe wiha anîbû ziman. Li gor wî Dêrsim divê ji holê bihata rakirin. Helbet wî rêyên jiholêrakirina Dêrsimê jî dûrîdirêj nirxandibû û ji hikûmetê re gelek pêşniyazan kiribû. Bi vî awayî pîlana, ‘‘jiholêrakirina Dêrsimê‘‘ di rojeva dewleta Tirk de cîhgirt û pêkanîna vê pîlanê bû yek ji karên sereke ji bo Kemalîstan.   Ber bi salên 1935’an êdî pençeyên rejima Tirk li erdîma Bakûrê Kurdistanê lefiya bû. Serhildana dawîn 5 sal berê li quntarê Araradê şikiyabû û bi s...